Kreatywność - czym ona jest?

Czy kreatywności można się nauczyć? Czy też jest to cecha wrodzona? Jak to się dzieje, że jedni tworzą rzeczy unikalne i wartościowe a inni najczęściej powielają schematy? Co sprzyja twórczości? Czy można ćwiczyć kreatywne myślenie? Te i inne pytania na temat twórczego myślenia pojawiają się często, zarówno po stronie badających zagadnienia kreatywności naukowców, jak i „zwykłych zjadaczy chleba” zainteresowanych zwiększeniem swoich umiejętności w tym obszarze.

Inżynierowie z Sony Corporation głowili się nad małym przenośnym magnetofonem stereofonicznym, lecz nie udawało im się skonstruować urządzenia, które przy niewielkich rozmiarach mogłoby nagrywać dźwięk. Projekt spisano na straty. W tym czasie prezesem firmy był Masaru Ibuka. Pewnego dnia wpadł on na pewien pomysł. Zasugerował, aby do tego małego magnetofonu dołączyć słuchawki i stworzyć jedno przenośne urządzenie odtwarzające nagrania z kaset. Tak powstał pierwszy walkman firmy Sony. Eksperci z branży wyśmiali pomysł magnetofonu bez możliwości nagrywania i bez głośników, lecz firma Sony dowiodła, że byli w błędzie, a produkt odniósł ogromny sukces rynkowy.

Kolumbowi nie udało się znaleźć nowej drogi do Indii, za to udało mu się odkryć Amerykę. Szampan został stworzony przez pewnego mnicha o nazwisku Dom Perignon, kiedy w jednej z butelek przypadkowo doszło do ponownej fermentacji. Firma 3M wynalazła klej nienadający się do użycia. Obecnie jest on podstawą bloczków, z samoprzylepnymi karteczkami, które odniosły wielki sukces.

Thomas Edison był niezwykle produktywnym i efektywnym eksperymentatorem. Powiedział on kiedyś, że „geniusz to jeden procent inspiracji i dziewięćdziesiąt dziewięć procent wysiłku”. Aby wynaleźć żarówkę elektryczną Edison przeprowadził ponad 9.000 eksperymentów, a wynalazek ogniwa galwanicznego wymagał od niego ponad 50.000 prób. Ten niezwykły człowiek zarejestrował na swoje nazwisko blisko 1.090 patentów. Po jego śmierci znaleziono 3.500 zeszytów wypełnionych pomysłami i notatkami. Picasso namalował ponad 20.000 prac. Bach komponował co najmniej jeden utwór na tydzień.

Leonardo da Vinci, Tomas Edison, Albert Einstein - jaka jest tajemnica ich umysłów? Czym cechuje się kreatywna osobowość, a więc osobowość bogata wewnętrznie, skomplikowana, zdolna do wytwarzania nowych idei? Czym osoby uznawane za twórcze różnią się od innych?

Zauważono, że twórczy myśliciele nie tylko generują wiele pomysłów, kreatywnie wykorzystują pomyłki, ale też często nie godzą się na szukanie problemu w takiej postaci, w jakiej go sformułowano. Zamiast tego starają się problem uprościć, przeformułować, przedstawić na nowo, zmienić jego definicję albo wręcz zastąpić innym problemem.

Ponadto zauważono, że osoby twórcze charakteryzują się:

• ciekawością poznawczą,
• otwartością na nowe idee,
• gotowością do wykorzystywania różnych źródeł informacji,
• umiejętnością uwalniania się od sztywnych nawyków i nastawień,
• niezależnością myślenia, która pozwala wypracować nowy, oryginalny pomysł,
• wytrwałością,
• wewnętrznym umiejscowieniem kontroli
• wysoką samooceną, co pozwala im pokonać przeszkody oraz przekonać innych do swego rozwiązania.

Wielu ludzi jest zdolnych funkcjonować pomimo niepewności i zwątpień. Twórcze myślenie to nieskończona liczba kombinacji, analizowania, syntetyzowania, wyobrażania sobie i wartościowania. Surowy materiał jest przesiewany, oceniany, modyfikowany, przycinany i sklejany na wiele sposobów zanim uzyska akceptację. Jednakże u niektórych ludzi jakakolwiek niewiadoma powoduje dyskomfort, często duży stres. Chwytają się pewników, jakichkolwiek pewników, żeby tylko uciec od nieprzyjemnego stanu niewiedzy. Natomiast, prawie wszyscy twórczy ludzie mają, wyższy niż inni, próg tolerancji niejednoznaczności, złożoności i pozornego chaosu - są to bowiem warunki, w których osiąga się najlepsze rezultaty. Życie bowiem ostatecznie nie jest do końca zrozumiałe. Naznaczone jest tajemnicą. Zakres rzeczy niewytłumaczalnych poszerza się w miarę jak dorastamy i starzejemy się.

„Wczoraj wieczorem wymyślałem tysiące sposobów i planów, ale dziś rano poszedłem tą samą, starą drogą” – mówi chińskie przysłowie. Utarte zwyczaje i nawyki myślowe oraz nadmierne przywiązanie do tego co już znane i oswojone z dnia na dzień może zdusić wszelkie marzenia i pomysły. Przeciętny człowiek, ze względu na przyzwyczajenie i wcześniejszy trening szkolno-wychowawczy, zwykle chętniej odwołuje się do myślenia analitycznego. Każdy ma zdolności do kreatywnego myślenia, blokowane ono jest jednak przez liczne, obecne w procesie pracy nad problemem, bariery. Do najważniejszych przeszkód twórczego myślenia można zaliczyć:

• nieświadome błędne założenia oraz stereotypowość,
• konformizm i uległość,
• szukanie jednego właściwego rozwiązania zamiast generowania wielu,
• zadowalanie się pierwszym akceptowalnym rozwiązaniem,
• zbyt szybką, pobieżną ocenę rozwiązań,
• lęk przed negatywną oceną społeczną, popełnieniem błędu, porażką,
• pesymistyczne nastawienie i brak wiary we własne możliwości.

Jeśli chcesz być zwiększyć swoje umiejętności kreatywnego myślenia:

• angażuj się w różne aktywności i projekty,
• wypracuj sobie pewną tolerancję na niepewność i niejednoznaczność,
• wykorzystuj inspirujące zbiegi okoliczności,
• oddawaj się rożnym pasjom, miej zainteresowania lub hobby, odległe od Twojej codziennej pracy,
• pracuj nad swoją elastycznością myślenia, kwestionuj stare schematy i utarte założenia,
• zachowaj otwartość na opinie innych, szczególnie tych, którzy maja odmienne opinie,
• nie bój się popełniać błędów, każda porażka to krok w stronę sukcesu,
• nie czekaj na natchnienie, bo możesz czekać wiecznie – w  pracy twórczej nierozsądne jest czekanie na właściwy nastrój, zamiast tego generuj wiele pomysłów, aby następnie wybrać z nich kilka, które można wypróbować,
• poszukaj sposobów stałego doskonalenia umiejętności twórczego myślenia,
• zrzuć myślowy gorset dzięki udziałowi w warsztacie Kreatywny Bazar Idei